Otpor i transfer u psihoanalizi i psihoterapiji

Rukopis „Otpor i transfer u psihoanalizi i psihoterapiji“ autora Nebojše i Sandre Jovanović predstavlja obimno, sistematično i stručno utemeljeno delo koje obrađuje dva centralna fenomena psihoterapijskog procesa – otpor i transfer – iz perspektive psihoanalize i drugih savremenih psihoterapijskih modaliteta. Rukopis predstavlja plod višedecenijske kliničke i edukativne prakse autora u okviru O.L.I. integrativne psihodinamske psihoterapije, koja produkuje duboko razumevanje i sistematizovanje korpusa znanja o ovim važnim fenomenima. Autori nude komparativni pregled načina rada sa otporom i transferom kroz različite psihoterapijske modalitete: u geštalt terapiji, transakcionoj analizi, racionalno-emocionalno bihejvioralnoj terapiji, telesno orijentisanim psihoterapijama, klijent-centriranoj terapiji i, na kraju u OLI IPP. Knjiga je jasno koncipirana, logično organizovana i dosledno usmerena ka svom osnovnom cilju – pružanju teorijski utemeljenog, ali istovremeno izrazito klinički primenljivog prikaza psihoterapijskog rada sa otporom i transferom.

U uvodnom poglavlju autori postavljaju teorijski i metodološki temelj rukopisa, obrazlažući razloge objedinjavanja fenomena otpora i transfera i predstavljajući integrativnu koncepciju knjige, u kojoj se nakon prikaza psihoanalitičkog modela razmatraju i pristupi drugih psihoterapijskih škola. Drugo poglavlje - Početna faza terapije sistematično prikazuje uspostavljanje terapijskog odnosa, razvoj radnog saveza, razjašnjavanje terapijske situacije, rad sa motivacijom i pripremu klijenta za psihoterapijski proces. Brojni brižljivo birani klinički primeri uspešno povezuju teorijske postavke sa neposrednom psihoterapijskom praksom, zbog čega ovo poglavlje predstavlja odličan didaktički uvod u razumevanje psihoterapijskog procesa.

U narednom, trećem poglavlju autori uvode čitaoca u definicije otpora, sistematično razmatrajući njegove izvore, oblike i funkcije, kao i principe prepoznavanja, razjašnjavanja, interpretacije i prorađivanja otpora u terapijskom procesu. Posebna vrednost ovog dela ogleda se u doslednom povezivanju teorijskih koncepata sa kliničkim primerima, čime čitaocu omogućavaju ne samo razumevanje pojma otpora, već i logike psihoterapijskog rada sa njim. Posebno vredan deo rukopisa predstavlja poglavlje Rad sa otporom u drugim psihoterapijskim modalitetima, u kojem autori analiziraju način na koji se fenomen otpora razume i obrađuje u geštalt terapiji, telesno orijentisanim psihoterapijama, transakcionoj analizi, racionalno-emocionalno bihejvioralnoj terapiji i OLI integrativnoj psihodinamskoj psihoterapiji. Umesto izolovanog prikaza pojedinačnih škola, autori različite modalitete povezuju kroz zajednički klinički fenomen, omogućavajući čitaocu da razvije integrativno razumevanje psihoterapijske prakse.

Četvrto poglavlje posvećeno je fenomenu transfera u psihoterapiji, u kome pružaju sistematičan prikaz njegovog teorijskog razvoja, različitih oblika ispoljavanja i principa terapijskog rada sa transfernim reakcijama. U okviru ovog poglavlja autori ponovo analiziraju način na koji se transfer i terapijski odnos razumeju u različitim psihoterapijskim tradicijama. Posebno je koristan prikaz specifičnosti rada sa transferom u OLI IPP-u, koji predstavlja originalni doprinos autora, i uvod u tzv. PUNI model psihodinamskog mišljenja.

Završno poglavlje predstavlja Misaoni eksperiment u kome autori, polazeći od jednog kliničkog prikaza, analiziraju isti terapijski materijal iz perspektive različitih psihoterapijskih modaliteta, omogućavajući čitaocu razume način psihoterapijskog mišljenja, neposredno pokazujući kako različiti teorijski modeli konceptualizuju isti klinički materijal i kako iz tih konceptualizacija proizlaze različite terapijske intervencije. Ovakav način izlaganja predstavlja izuzetno vešto didaktičko rešenje koje na kreativan način objedinjuje prethodno izložene teorijske koncepte i omogućava njihovu neposrednu primenu i poređenje.

Rukopis se odlikuje jasnom strukturom, nepretencioznim stilom izlaganja, bogatim kliničkim iskustvom autora i lakoćom povezivanja teorijskih znanja sa psihoterapijskom praksom. Autori pišu iz eksplicitno određene pozicije (OLI IPP), ali sa uvažavanjem drugih pravaca i bez dogmatske identifikacije sa jednim modelom. Tekst obogaćen brojnim kliničkim primerima, vinjetama i dijaloškim rekonstrukcijama, čini materiju pristupačnom i za edukante i za iskusne kliničare. Posebnu vrednost predstavlja njegov integrativni pristup, kojim se fenomeni otpora i transfera sagledavaju kroz različite psihoterapijske modalitete, uz očuvanje njihovih teorijskih specifičnosti.

Zbog svoje stručne utemeljenosti, didaktičke jasnoće i neposredne primenljivosti u edukaciji psihoterapeuta, rukopis predstavlja značajan doprinos domaćoj psihoterapijskoj literaturi i u potpunosti ispunjava uslove za objavljivanje. Preporučujem knjigu za širu stručnu publiku, kako edukantima različitih psihoterapijskih pravaca, tako i iskusnim praktičarima koji žele da prošire svoj konceptualni okvir.

Prof. dr Jelica Petrović